Büyük Set Resifi.
Olağanüstü çeşitlikteki hayvan ve bitki topluluklarına ev sahipliği yapıyor.
Hala keşfedilmemiş türler bulunmakta.
Ve bildiğimizi sandığımız canlılar hakkında yeni şeyler öğreniyoruz.
Bu dizide, araştırma gemimiz Alucia yardımıyla...
...resifi hiç olmadığı kadar derinlemesine inceleme fırsatı edineceğiz.
Bu yeryüzü cenneti, daha çok muhteşem mercan resifleriyle bilinse de...
...aynı zamanda 300 kum adası,
...600 sığ deniz adası,
...kilometrelerce yemyeşil ormanlar...
...ve derin okyanus kanalları var.
Bu doğal ortamlar binlerce farklı canlıyı kendine çekiyor.
60 yıl önce, buraya ilk defa geldiğimde bu topluluk hakkında çok az şey biliyorduk.
Ancak bugün, yeni takip sistemleri yardımıyla...
...bu canlılar hakkında daha çok şey öğrenebiliriz.
Okyanusun en büyük yırtıcılarından...
...insanlarla ilişkileri iyi olan gizemli balinalara kadar.
Buraya geliş amaçlarını...
...ve resifin hayatlarındaki önemini keşfedeceğiz.
Çeviri: Ali GÖL twitter: aligol1729
Keyifli Seyirler
Geçen sefer, mercanların arasında yaşayan çeşitli hayvan topluluklarını incelemiştik.
Ancak resiflere başka canlılar da geliyor.
Bazı hayvanlar buraya gelip, sadece birkaç hafta kalabilmek adına...
...binlerce kilometre yol kat ediyor.
Diğerleri resife yakın yaşayıp, her gün gelmeyi tercih ediyor.
Böyle davranmak için her birinin kendince nedenleri var.
Büyük Set Resifi yaklaşık 3,000 mercan resifinden oluşur.
Avustralya'nın kuzeydoğusunda 2,300 kilometre boyunca uzanır.
Ve her yıl milyonlarca göçebe hayvanı kendine çekiyor.
Araştırmalarımıza, kuzeyde bulunan bu el değmemiş yerlerde başlayacağız.
Araştırma gemimiz, Alucia, bizi buraya, Osprey Resifi'ne getirdi.
Büyük Set Resifi'nin 150 kilometre açığına, Mercan Denizi'ne.
Büyük Set Resifi'nden ayrı görünmesine rağmen,
...Resif'de yaşayan birçok hayvan için hayati önem taşır.
Osprey Resifi'ni bu kadar ilginç kılan şey...
...Güney Ekvator Akıntısı üzerinde yer almasıdır.
Binlerce farklı hayvanın...
...Büyük Set Resifi'ne ulaşmak için kullandığı bir güzergah.
Bu bölgenin onlar için neden bu kadar önemli olduğunu...
...keşfetmeye çalışacağız.
Bu amaçla, Alucia'da bulunan özel bir teknolojiyi,
...Triton denizaltısını kullanacağız.
Bu denizaltı, bu sularda dalış yapan türünün tek örneği.
Su denizaltının içine girmiş gibi görünüyor ama ayaklarım hala kuru.
Merkez, Nadir konuşuyor. Dalışa geçebilir miyiz? Tamam.
Anlaşıldı Nadir. Dalışa geçebilirsiniz.
- İyi yolculuklar. - Anlaşıldı. Tamam.
İşte geldik.
Denizaltı yalnızca 360 derecelik görüş açısı vermiyor, aynı zamanda...
...herhangi bir koruma ekipmanı takmadan derinlere inmemize fırsat tanıyor.
Bu ilk dalışta sadece 35 metre derine,
...vahşi yaşamın beslenme alanı olduğunu düşündüğümüz derinliğe ineceğiz.
Deniz jeologları yeterli miktarda veriyi bir araya getirerek
...Osprey Resifi'nin 3 boyutlu haritasını hazırladı.
Böylece, dalgaların aşağısında deniz tabanına göre...
...2,400 metre yüksekliğindeki devasa bir dağın olduğu belirlendi.
Bu büyüklükteki bir denizaltı dağının yardımıyla...
...mercan toplulukların yaşayabileceği sığ bir lagünün oluşmasına imkan tanında.
Bu önümde duran kaya duvarı Osprey Resifi'nin dış tarafıdır.
Soğuk, derin ve besin açısından zengin okyanus akıntıları gelip,
...buraya çarpar ve yukarı doğru yükselir.
Ve bu olay, envai çeşit canlı için bulunmaz bir nimettir.
Birçok canlı burada yıl boyunca yaşar.
Ve hepsinin üstünde bir canlı türü var, Köpekbalıkları.
İşte bir tane! Yakın çekim alabilir misin?
Köpekbalıkları hakkındaki düşünceleriniz ne olursa olsun, çok güzel görünüyorlar.
Yerleşik yırtıcıların bir tek anlamı vardır, verimli besin kaynakları.
Resif'e gelmek amacıyla uzun bir yolculuğa çıkan canlılar için,
...Osprey bölgesi güzergâh üzerindeki en cazip noktalardan biridir.
Deniz altı dağı gelen canlılar için makul bir mola yeridir.
Dünyanın dört bir tarafından buraya gelirler.
Kaplan köpekbalığından tutun da kaplumbağalara kadar.
Ve burada dinlenip, bir şeyler yiyip, kendilerine gelirler.
Öyle görünüyor ki, burası resife giden yolda dinlenme tesisi gibi bir yer.
Canlılar yıl boyunca gelir.
İşte onlardan biri, çekiç başlı köpekbalığı.
Köpekbalıkları gibi, onların burunlarında da...
dünyanın manyetik alanından gelen sinyalleri toplayabilen alıcılar vardır.
Bu özellikleri açık denizde yollarını bulmasına yardım eder.
Kaplan köpekbalığı da burada.
Beslenmek için resife geliyor.
Nereye gideceğini tam olarak biliyor gibi görünüyor.
Koku almak için kullanılan en büyük beyin bölümüne sahip köpekbalığı türüdür.
Burun delikleri bağımsız olarak çalışarak,
...çok uzaktaki canlıların bile kokusunu almasına imkan verir.
Bazı kaplan köpekbalıkları, Osprey'den yola çıkarak,
...belirli bir yere gitmek üzere yolculuğa devam ederler.
Osprey'in 370 kilometre kuzeyinde bulunan Raine Adası'na.
Kaplan köpekbalıkları her yaz buraya muhakkak uğrarlar.
Resif üzerinde önemli bir olaydan,
...dişi yeşil kaplumbağaların gelişinden yararlanmak için buradalar.
Buraya onları öldürmek için değil, ölülerle beslenmek için gelirler.
Şansı yaver gitmeyen kaplumbağalar...
...yolculuktan dolayı bitkin düşüp, yaşamını yitirir.
Bu durumdan dolayı kaplan köpekbalıklarının adı...
...denizin çöp kutusuna çıkmıştır.
Leş yiyici olduklarından dolayı,
...çoğu yeşil kaplumbağa bu yırtıcı hayvandan korkmaz.
Yaz aylarında, kaplumbağaların sayısı binleri bulabilir.
Buraya doğudan Yeni Gine, Vanuatu ve Yeni Kaledonya üzerinden...
...batıdan ise Torres Boğazını geçerek gelirler.
Bazıları bu özel sahile ulaşabilmek için 2,400 kilometreye yakın yolculuk eder.
Devasa okyanusun ortasında küçücük bir nokta gibi görünen bu yer...
...sadece birkaç 100 metre civarındadır.
Buna rağmen, Raine Adası onlar için hayati önem taşımaktadır.
Set Resifi'ndeki yeşil kaplumbağaların %70'i yumurtalarını bırakmak için buraya gelir.
Dünyada üzerindeki en önemli yuvalama alanlarından biridir.
Buraya ilk defa "Zoo Quest" adlı bir televizyon dizisi için
...1957 yılında gelmiştim.
O zamanlarda, Raine çok az biliniyordu.
İlk defa yumurtadan yeni çıkmış bir kaplumbağa yavrusu görmüştüm.
O zamanlar, bu kaplumbağaların hikayesinin ne kadar olağanüstü olduğunu bilmiyorduk.
Ancak şunu biliyoruz ki, eğer yaşayabilirlerse,
...hayatlarının 40 yılını denizlerde geçirecekler.
Ancak o zaman, yumurtalarını bırakmak için Raine'e geri dönecekler.
Kendilerinin yumurtadan çıktıkları yere tekrar gelip...
...yumurtalarını bırakmaları harikulade bir olay.
Onlarca yıl denizlerde ömürlerini geçirdikten sonra...
...nasıl geri döndükleri hala gizemini koruyor.
Ancak yeni araştırmalar köpekbalıklarının yaptığı gibi onların da...
...dünyanın manyetik alanını kullandıkları yönünde fikir belirtiyor.
130 kilogram ağırlığında olan bu hayvanlar için...
...sahilde hareket etmek çok yorucu bir iştir.
Buna rağmen, yaklaşık 30,000 kaplumbağanın buraya gelip,
...yumurtalarını bırakmaları öngörülüyor.
Bu kadar küçük bir arazi üzerinde, herkes kendi başının çaresine bakıyor.
Deliğin kazılmasının ardından, yumurtlama işi başlayabilir.
Her yumurta kabaca masa tenisi topu büyüklüğündedir.
Dişi tek seferde 120 yumurta bırakabilir...
...ve bunu tek bir yumurtlama sezonunda altı kez yapabilir.
Yumurtaların bırakılmasının ardından, dişi onların üstünü örter.
Önümüzdeki 60 gün boyunca, üzerlerindeki kum onları yırtıcılardan...
...ve yakıcı güneş ışığından koruyacak.
Büyük Set Resifi Koruma Kurumu'ndan Dr. Andy Dunstan,
...kaplumbağaların gelişimini yakından gözlemliyor.
Raine Adası dünya üzerindeki en büyük yeşil kaplumbağa yuvalama alanıdır.
Bu yüzden, burası yeşil kaplumbağalar için çok önemlidir.
Bu durumdan dolayı, Raine Adası resif üzerindeki en korunmaya muhtaç yerdir.
Sadece bir avuç biyoloğun çalışma yapmasına izin verilen bu yerde,
...Andy ve ekibi iyi bir neden için bu çalışmaları sürdürüyor.
Çok sayıda kaplumbağa buraya gelip, yumurtalarını bırakıyor.
Ancak, bilim insanları endişe verici bir durumla karşı karşıya.
Bırakılan yumurtaların sadece %20'si kuluçka süresini tamamlayabiliyor.
Bu kaygılar ciddi bir temele dayanıyor.
Yumurtadan çıkabilecek kaplumbağa yavrularının sayısı olması gerekenden çok az.
Yuvalama alanlarındaki çukurları kazdığımızda...
...bu süreci tamamlayabilecek yumurtaların sayısının çok düşük olduğunu gördük.
Böyle bir durumun gerçekleşmesi...
...burayı en uygun yuvalama alanı haline getiren maddeden kaynaklanıyor.
Raine Adası kumdan oluşur. Bu yüzden hareket halindedir.
Yeşil kaplumbağaların yuvalama alanları daha aşağı seviyede kalıp,
...30 yıl önce hiç karşılaşmadığımız bir olay,
...su baskınları meydana geliyor.
Gelgit suları yüzünden ada su altında kalarak...
...gelişmekte olan yumurtalar bozuluyor.
Şu anda, sahildeki yuvalama alanının %75'i kullanılamaz durumda.
Kaplumbağaların yetişkinliğe erişmeleri uzun zaman aldığından,
...gelecekte yetişkin kaplumbağa sayısında azalma olacağını öngörüyoruz.
Eğer yumurtlama ve yuvalama konusunda bir şeyler yapabilirsek,
...bu durumun önüne geçebiliriz.
Geçen sene, Andy ve ekibi iddialı bir çalışma başlattılar.
Kaplumbağa yuvalama alanlarını kum ile doldurarak, 1,5 metre yükselttiler.
Gelgit suyunun yumurtalara ulaşmamasını ve herhangi bir zarar vermemesini umuyorlar.
İki ayın ardından, üreme mevsimi başladı...
...ve ekip planlarının işe yarayıp yaramadığını görmek için geri döndü.
Karanlığın altında,
...kuluçka sürecini tamamlayan yavrular yumurtalarından çıkmaya başladı.
Normal zamandan iki gün önce, yumurtadan çıkıp, kumu yarmaya başladılar.
Artık Andy ve ekibinin beklediği an geldi.
Sığ bir çukur yardımıyla yavruları toplayıp, sayma işlemine başlayacaklar.
Şimdilik durum iyi gözüküyor.
Zaman ilerledikçe, daha iyiye gittiğini görebiliriz.
Muhteşem görünüyor.
Yuvalama ve yumurtadan çıkma sayısına bakılırsa, güzel sonuçlar elde ediyoruz.
Kaplumbağalar birbirlerine engellemeden, bütün alana yavrulamış gibi görünüyor.
Kumun altından çıkan bu canlılara bakılırsa, yumurtadan başarı ile çıktıkları görülüyor.
Bu durum, Andy ve ekibinin çalışmalarında doğru yolda olduğunu kanıtlıyor.
Ancak yavru kaplumbağalar için hayatın zorlukları daha yeni başlıyor.
Her biri okyanusa ulaşmak için zorlu bir yolculuğa başlıyor.
Artık kendi başlarının çaresine bakacaklar.
Andy ve ekibi, bu sürece müdahale etmemek zorunda.
Kaçınılmaz olarak, bu küçük savunmasız yavrular...
...yırtıcılar için bir ziyafet niteliğinde.
Sumrugiller ve balıkçılgiller sahilde kol geziyor.
Ve sığ sularda, köpekbalıkları pusuya yatmış bekliyor.
Run, Forest, run!
Çok sayıda yavrunun öldürülmesine rağmen,
türün devamlılığını sağlayacak sayıda yavru okyanusa varıyor.
Kaplumbağa yavruları resiften ayrılırken,
...okyanus akıntıları onlara yardımcı olur.
Açık denize vardıklarında ise, yeni tehlikelerle karşı karşıya gelecekler.
Ancak hayatta kalmayı başarırlarsa,
...yumurtadan çıktıkları bu sahile geri dönecekler.
Raine gibi adalar hem kaplumbağaların hem de kuşların...
...yumurtalarını bırakabilmesi için çok önemlidir.
Büyük Set Resifi'nde bulunan 900 adada...
...her canlı türüne uygun yaşam alanı var.
Kaplumbağaların kumsallara, kuşların ise ağaçlara ihtiyacı var.
Alucia, bizi, Büyük Set Resifi'nin güney ucundaki...
...ağaçlara kaplı adalardan birine götürüyor.
Raine Adası'nın yaklaşık 1,600 kilometre güneyinde Heron Adası bulunuyor.
Binlerce kuşa güven içinde yuvalamaları için ev sahipliği yapıyor.
Ada hassas mercan resifleriyle çevreli.
Bu yüzden kıyıya ulaşmak için Alucia'dan ayrılıp, yolculuğa devam ediyoruz.
Set Resifi'nin sıcak suları balıklarla dolu.
Çok sayıda balık demek, çok sayıda deniz kuşu demektir.
Resifi, tüm yıl boyunca, çok sayıda deniz kuşu ziyaret ediyor.
Ancak kuluçkaya yatma zamanları geldiğinde,
...kendilerine bir kara parçası bulmak zorundalar.
Ancak bu amaçla kullanabilecekleri ada sayısı pek fazla değil.
Ve bu yüzden, kalabalığa sineye çekip...
...yuvalarını terk etmeden beklemek zorundalar.
Merhaba canım.
Anous kuşları çok korumacıdır.
Çok az şey onları bu görevden alıkoyabilir.
1,5 milyonun üzerinde kuş, her yıl Set Resifi adalarına gelerek...
...burada kuluçkaya yatar.
En etkileyici canlılardan birini görmek için karanlığın çökmesini beklemeliyiz.
Bu gizemlerle dolu canlının gelişinin ilk işareti sıra dışı ötüşüdür.
Bu tuhaf ötüşü nedeniyle, eski denizciler bu kuşlara hayalet kuş derlerdi.
Daha düzgünce söylemek gerekirse, kama kuyruklu yelkovan kuşu.
Ürkütücü sesleri onları bulmama yardımcı olabilir.
Bunlar tam anlamıyla denizci kuşlardır.
Avlanırken, deniz yüzeyinin hemen üstünde uçmada...
...veya denizin içinde balık yakalamada ustadırlar.
Ancak karaya ayak basma konusuna gelince karanlıkta gelmek zorundalar...
...ve bu konuda çok da yetenekli değiller.
Gece görüşlü kameralar bu konuda ne denli başarılı olduklarını...
...açıkça gösteriyor.
Kürek benzeri ayakları sayesinde denizde rahatça hareket edebiliyorlar...
...ancak bu özellik karada sarsak bir yürüyüşe neden oluyor.
Bu kuşlar olağanüstü bir şekilde...
...6,400 kilometre yolculuk ederek buraya geldiler.
Denizde aylarca avlandıktan sonra, çiftleşmek üzere buraya gelmek zorundalardı.
Eşlerini bulduktan sonra,
...birbirlerine sadık kalarak, dişi ve erkek ebeveynlik görevlerini paylaşırlar.
Burada ağaç olmasına rağmen,
...yelkovan kuşları yuvalarını yerin altına yapmayı tercih eder.
Çukurun dibindeki üç haftalık yavru bir sonraki öğününü bekliyor.
Yelkovan kuşunun ebeveyni olmak çaba gerektiren bir iştir.
Yavrunun sürekli olarak beslenmesi gerekir.
Bu şekilde yemeye devam ederse, kendi ana babasından daha ağır olacak.
Yavrunun istekleri, yetişkinleri sürekli olarak denize gidip...
...daha fazla yiyecekle dönmeye mecbur bırakıyor.
Havalanmaları da inişleri kadar kötüdür.
Neyse ki, bu dönemde hiç balık sıkıntısı çekmezler.
Bilim insanları bunun nedenini yeni yeni keşfediyor.
Heron Adası'nın çevresindeki sularda...
...Capricorn Eddy olarak bilinen güçlü bir akıntı vardır.
Saat yönünde dönerek, aşağıdaki serin suları...
...ve içindeki besin maddelerini yukarı doğru çeker.
Bu besin maddeleri sayesinde, küçük deniz canlılarının, planktonların...
...ve buna bağlı olarak diğer canlıların sayısı artıyor.
Böylece, resifin bu bölümü balık açısından zengin hale geldi.
Yavrular için hayati öneme sahip besinler.
Yuvalama alanı olarak Heron Adası'nı seçen kuşlar,
...yavrularının hayatı için mümkün olan en iyi başlangıcı yapıyorlar.
Set Resifi'ne ilk geldiğimde,
...bu mevsimsel canlılar hakkında çok az şey biliniyordu.
Neden nereden geldikleri hakkında sadece tahminlerde bulanabiliyorduk.
Bugün ise, yeni araştırmalar neden aynı türlerin üremek için...
...belirli bölgelere gittiklerini anlamamıza imkan tanıyor.
Ancak hala nasıl hareket ettikleri sır gibi olan büyük canlılar da var.
Manta vatozu resifin göçebe hayvanıdır.
Devasa bir canlı.
Uzunluğu 5 metre
...ağırlığı ise yaklaşık olarak 1,5 tondur.
Resife, planktonlarla beslenmek amacıyla gelir,
...aynı zamanda resifi, üremek veya iyi bir temizlik hizmeti almak için kullanır.
Birçoğu Set Resifi'nin güney ucundaki...
...Lady Elliot Adası'nın çevresindeki sulara ulaşmak için yola çıkar.
Manta vatozları için burası cennet gibi.
Okyanusta bulunan bu devasa canlılarının el üstünde tutulacağı bir yer.
Bunlar resifin güzellik merkezleri.
Bu merkezler çoğunlukla baştan aşağı çizgilerle donatılmış...
...küçük canlılar olan lapina balıkları tarafından işletilir.
Bu kendini işine adamış temizleyiciler...
...devamlı olarak, farklı canlı türlerini ağırlarlar.
Canlıların vücutlarının dışındaki ve hatta içindeki ölü derileri...
...ve parazitleri temizleyerek önemli bir hizmet sunarlar.
Getirisi az gibi görünebilir,
...ancak lapina balığının çorbası kaynıyor en azından.
Bütün müşterilerinin arasında, manta vatozu onların en sevdiği müşteridir.
İşler yoğun görünüyorsa, sabırlı bir şekilde sıralarını beklerler.
İnmek için sıra bekleyen uçaklar gibi,
...bir fırsat yakalayıncaya kadar daireler çizerek tur atarlar.
Sırası geldiğinde, kendini tamamen bu temizleyicilere bırakır.
Saniyeler içinde, bir sürü balık gelir.
Manta vatozları çok uzun kalmazlar.
Her balık, manta vatozunun farklı bölgeleriyle ilgilenir.
Temizlik işlemi bir saat kadar sürebilir.
Genelde, hizmet çok iyidir.
Ancak kazara, temizleyiciler gaza gelebilir.
Bir dişi, manta vatozunun tadına bakmayı deniyor.
Dişi kuralları çiğnedi ve şimdi cezasını çekme zamanı.
Eşi tarafından kovalanarak, davranışı yüzünden azar işitiyor.
Bilim insanları, erkeğin işlerin bozulmasını önlemek için...
...böyle davrandığına inanıyor.
Dişinin davranışı bir defaya mahsus kalırsa, manta vatozu geri dönecektir.
Fakat araştırmalar gösteriyor ki,
...bu olay sık sık tekrarlanırsa, lapina çifti müşterilerini kaybedebilir.
Neyse ki, dişinin bu davranışı yüzünden müşteri gelmekten vazgeçmedi.
Manta geri döndü ve işler rayına oturdu.
Çok sayıda manta vatozunun gelmesinden dolayı,
...bu ada, araştırmaların odak noktası haline geldi.
Dr. Kathy Townsend yedi senedir...
...mantaların hareketlerini ve sayılarını takip ediyor.
Avustralya'nın doğu kıyısındaki Lady Elliot Adası...
...manta vatozları için evrenin merkezi gibi.
Buraya tekrar tekrar geliyoruz,
...çünkü burada önemli sayıda mantayla etkileşim halindeyiz.
Manta vatozlarıyla ilgili birkaç çalışma yapıyoruz.
İlk olarak, kaç tane manta vatozunun buralarda olduğunu öğrenmeye çalıyoruz.
Bunu yapabilmek için, onları işaretlememiz lazım.
Bu, Kathy'nin, bu nazik okyanus devlerini izleme çalışmalarının önemli bir parçası.
Araştırma ekibi halihazırda pek çok hayvanı etiketlemiş durumda.
Lady Elliot Adası çevresinde altı adet dinleme noktamız var.
Manta vatozu bu noktalardan birinin 500 metre yakınından geçerse,
...onu etiketliyoruz ve hayvanın oradan geçtiğini biliyoruz.
Bu araştırmalar sayesinde, pek çok manta vatozunun...
...Avustralya'nın doğu kıyılarından buraya gelmek için...
...yüzlerce kilometre yolculuk yaptığı ortaya çıktı.
Manta vatozları ile ilgili en sevdiğim şeylerden birisi aşırı meraklı olmaları.
Sizi bulmaya çalışırlar ve ne işler çevirdiğinize bakarlar.
Bu gerçekten olağandışı bir davranış.
Çoğu köpek balığı ve vatoz insanlarla etkileşim halinde olmayı istemez.
Ancak bir sebepten dolayı, manta vatozları bir hayli meraklı yaratıklar...
...ve göz göze gelerek, size doğru bakmaya çalışıyorlar.
Manta vatozunun bu meraklı tutumu Kathy'nin avantajına.
Fotoğraf çekebilecek kadar yakınlaşabilip, onları etiketleyebilir.
Ve bu amaç için en uygun yer güzellik merkezidir.
Hayvanın altında durup, oradan fotoğraf çekmeliyiz.
Her hayvanın alt tarafında sadece kendilerine özgü...
...ve doğumundan ölümüne kadar orada kalan lekeler bulunuyor.
Bizim için iyi bir şey.
Yedi yıl önce manta projesi başladığında,
...Lady Elliot Adası'na gelen bireylerin sayısının 40'dan az olduğu düşünülüyordu.
Bugün ise, Kathy ve ekibi 800'den fazla manta vatozunu tanımladı.
Vücut büyüklüğü olarak devasa bir hayvan olduğundan...
...ve haklarında pek az şey bildiğimizden dolayı...
...manta vatozu hakkında yürütülen bu araştırma çok önemli.
Dünyanın çeşitli bölgelerinde, manta vatozu sayısı...
...önemli ölçüde bir düşüş gösteriyor.
Bu durum yüzünden, manta vatozları nesli tükenmekte olan türler listesine alındı.
Manta vatozları için Büyük Set Resifi sığınak görevi görüyor.
Bu okyanus devleri burada güven içinde yüzüyor.
Bu sulardayken, onları avlayan balıkçıları arkalarında bırakıyorlar.
Manta vatozları buraya sığınan tek canlı türü değil.
Büyük Set Resifi, ziyaretçilerini değişik şekillerde korur.
Resife yukarıdan baktığımızda, bu durumu açıkça görebiliriz.
Tropikal Avustralya'nın bu kısmı, mevsimsel siklon güzergâhı üzerinde bulunur.
Yukarıdan baktığımızda, sağlanan korumanın ne kadar değerli olduğunu görebiliriz.
Bu kireçtaşı duvarları açık denize karşı set görevi görüyor.
Oluşan setle kara arasındaki deniz sıcak ve sığ hale geliyor.
Ziyaretçiler için muhteşem bir yer.
Kışın, canlılar Antarktika’n dondurucu soğukluğundan kaçmak için buraya gelir.
Onlarda birisi, kambur balina.
40 tonu aşan ağırlığıyla, Büyük Set Resifi'ne gelen en büyük canlı olup
...buraya gelebilmek için çok uzun bir yolculuk yaptı.
Her yıl, 9,600 kilometrelik yorucu bir yolculuk yaparak,
Antarktika’dan buraya gelip, geri dönerler.
Şaşırtıcı bir biçimde 20,000 balina bu yolculuğa çıkar.
Burada, bu sıcak ve güvenli sularda, doğum yaparlar ve yavrularını beslerler.
Ancak, burada doğum yapmak haricinde ne yaptıkları tam olarak bilmiyoruz.
Resifte bulundukları sürede, zamanlarını nerede geçiriyorlar?
Bu durum hakkında fikrimizin olmaması,
...bu el değmemiş toprakların ne kadar büyük olduğunu hatırlatıyor.
Ancak bazı balinaları takip etmekte bu kadar zorlanmıyoruz.
Kambur balinaların aksine davranış gösteren bir tür var.
Şaşırtıcı bir durum olarak, bu balina türü...
...araştırma yapan bilim insanlarına yakın davranıyor.
Bu sevimli canlı, bayağı minke balinası.
Ve şaşırtıcı bir şekilde, resifte ilk defa 1980'lerde görüldü.
Ancak o zamandan beri, her sene resifin kuzeyindeki bu bölgeye geldiklerini...
...ve son derece sadık ziyaretçiler olduklarını fark ettik.
Neden böyle davrandıklarını hala öğrenemedik.
Ancak nedenini öğrenmek için araştırmalar başladı.
Dr. Alistair Birtles, diğer insanlara nazaran,
...bu gizemli canlılar hakkında daha çok bilgiye sahip.
Bu yüzden çevresinde Profesör Minke olarak biliniyor.
Balinaları detaylı şekilde incelemek için onların dünyasına adım atmalı.
İlk defa suya girdiğimde,
...biraz endişeli ve heyecanlıydım.
Daha önce hiçbir balinayla suda karşılaşmamıştım.
İlk fark ettiğiniz şey, yüzgeçlerinin beyaz renkte...
...ve vücudunun üst tarafının gri renkte olduğu.
Bu canlıları kendi doğal ortamında görebilmek gerçekten çok özel bir durum.
Olağanüstü bir deneyim.
Her yıl Alistair ve ekibi bu bölgeye gelerek, bayağı minke balinalarını inceliyor.
Bu yıllık araştırmalar yardımıyla,
...bu muhteşem canlılar hakkında daha çok şey öğreniliyor.
Araştırmalar gösteriyor ki,
...hayatlarını çoğu zamanını okyanusta tek başlarına takılarak geçiriyorlar.
Ancak şaşırtıcı bir şekilde, Büyük Set Resifi'ne geldiklerinde...
...insanlarla temasta bulunmak için harekete geçiyorlar.
Bunun gibi davranışlar başka hiçbir yerde görülmüyor.
Buraya dünyaya duydukları meraktan ötürü geliyorlar.
Sanırım bizim garip nesneler olduğumuzu düşünüyorlar.
Onların dünyasındaki yabancılarız.
Şuna eminim ki, bizim onların hakkında sorduğumuz soruların benzerlerini...
...kendilerine sorup, bizim ne olduğumuzu merak ediyorlar.
Birtles için burada pek çok tanıdık yüz var.
Ve her birine birer isim vermiş.
Son sekiz yıldır, Bento'yu her yıl görüyorum.
Sırt yüzgeci zarar görmüş,
...bunun bir köpek balığı saldırı sonucunda olduğunu düşünüyorum.
Geçen sene çok özel bir durumla karşılaştım çünkü yanında yavrusu vardı.
Sekiz yıllık araştırma sürecimizde, ilk defa onun bir yavrusu olduğunu gördük.
Küçük bir erkek yavru, muhteşem bir andı.
Birtles ve ekibi, normalde tek başlarına hareket eden bu canlıların...
...burada neden sosyal hayvanlara dönüştüklerini keşfetmeye çalışıyor.
Bir takım ipuçlarına sahibiz.
Avlanmadıklarını biliyoruz, avlanırken hiç görmedik.
Ancak çokça diğer canlılarla etkileşim halinde olduklarını gördük.
Araştırmalara başladığımız zamanda, minkeler sessiz canlılar olarak biliniyordu
...ve minkeler ile ilgili hiç kayıt yoktu.
Bir süre boyunca, seslerini hiç duyamadık.
Ve ardından, araştırmacıların Yıldız Savaşları'ndaki seslere benzettikleri
...olağanüstü bir ses kayıtlara geçti.
Bence Beethoven'ın 5. Senfoni'sine daha çok benziyor...
...çünkü üç tek vuruş ve ardından uzun bir vuruş var,
ancak onlar bu sesin ışın kılıcı sesine benzediğini düşünüyorlar
Şöyle bir ses, ta-ta-ta-taaaa
Su altında duyduğunuzda, sesi içinizde hissediyorsunuz.
Çok güçlü bir ses.
Bu sesi sadece erkekler çıkarıyor ve dişilere kur yaptıklarını düşünüyoruz.
İlginçtir ki, Alistair'in karşılaştıklarının üçte ikisi genç balinalardan oluşuyor.
Bir teoriye göre, balinalar buraya eş bulabilmek...
...ve sosyal davranışlarında neler yapması gerektiğini öğrenmeye geliyorlar.
Birtles ve ekibinin yıllarca topladığı, büyük miktardaki verilere rağmen...
...hala öğrenecek çok şey var.
Örneğin, balinalar sosyalleştikten sonra nereye gidiyorlar?
Yeni takip yöntemi sayesinde yıllık yolculukları hakkında...
...daha çok bilgi edinebilirler.
Takip cihazını yerleştirmek kolay bir iş değil.
Kısa bir süre içinde, dalgıç uygun pozisyona gelip,
...hedefi belirleyip, cihazı yerleştirmeli.
Hataya yer yok.
Balina ilk şoku atlattıktan sonra dalgıçlara geri döner.
Öyle görünüyor ki, balina bu işlemden dolayı çok etkilenmedi.
Toplanan veriler yardımıyla...
...bulmacadaki eksik olan parçalar açığa çıkarılabilir.
Yaklaşık 20 yıldır, Büyük Set Resifi'nin bu bölgesinde...
...balinaların ne yaptığını bulmaya çalışıyoruz.
Burada sadece bir kaç hafta kalıyorlar.
Bir kaç hafta kalıp, resiften ayrıldıklarında ise...
...nereye gittikleri hakkında en ufak bilgimiz yoktu.
Yaptıkları bu yolculuk gerçekten olağanüstü.
2013 yılında takip cihazı taktığımız...
...ilk yavru minke olan Spot...
...Antarktik'e doğru 7,000 kilometre yolculuk yapmış.
Bu küçük balina için gerçekten olağanüstü bir yolculuk.
Veriler bize, balinaların nereden geçtiğini...
...ve nerede zamanını geçirdiğini gösteriyor.
Genellikle Avustralya'nın doğu kıyıları ve Bass Boğazı olmak üzere...
...bir, iki ve hatta üç hafta kaldıkları bir kaç yer var.
Muhtemelen beslenmek için.
Bayağı minke balinasının göç güzergahı üzerinde bulunan...
...bir kaç beslenme alanını tespit edebildik.
Birtles için, balinaların resiften çıktıktan sonra...
...nereye gittikleri gizemini çözmek yeterli değil.
Resiften ayrılmalarıyla, onlar adına endişeleniyorum.
Büyük Set Resifi'nde bulundukları süre içinde balinalar güvende.
Ancak resiften ayrılır ayrılmaz, pek çok tehlikeyle karşılaşabilirler.
Ve gemi trafiğinin çok yoğun olduğu bölgelerden geçmek zorundalar.
Tehditlerin içinde balıkçılık da var.
Yani demek istediğim, Güney Kutup Denizi'nde...
...Japonların üzerinde çalıştığı ticari balina avı yeniden başlarsa,
...bu balinalar büyük bir tehlikeyle karşı karşıya gelebilir.
Umuyoruz ki, yeni takip sistemi yardımıyla,
...balinaları nasıl daha iyi koruyabileceğimizi öğrenebiliriz.
Su altı dünyasında sürdürdükleri araştırmalar sayesinde,
...Birtles ve ekibi balinalar hakkında çok değerli bilgileri açığa çıkarabilir.
Ancak araştırmaları daha yeni başladı.
Buraya gelen canlılar hakkında öğrendiğimiz bilgilerle,
...Büyük Set Resifi'ndeki hayatta kalma mücadeleleri hakkında...
...daha önemli bilgilere ulaşacağız.
Resif uçsuz bucaksız.
Milyonlarca canlı buraya gelebilmek için hatırı sayılır bir yolculuğa çıkıyor.
Ve burada yiyecek bulup, barınıp, eş bulabilmek için fırsat elde ediyorlar.
Pek çok hayvan topluluğu, bu vahşi yaşama bel bağlıyor.
Bu durum resifi, gezegen üzerindeki en önemli yerlerden biri haline getiriyor.
Gelecek sefer, son bölümde...
...resifin ve çevresinde yaşayan canlıların karşılaşabileceği tehlikeleri araştıracağız.
Bu deniz cennetini korumak için...
...var gücüyle çalışan muhteşem insanlarla tanışacağız.
Gezegen üzerindeki en görkemli ekosistemlerden biri.
Gerçekten oldukça şok edici olan şey ise,
...onu tam olarak anlayamadan, kaybedebilme ihtimalimizdir.
Ve şimdiye kadar yapılmış en iddialı dalışı gerçekleştireceğiz.
Büyük Set Resifi'nde daha önce kimse bu kadar derine dalmadı.
Yeni türler arayışında olup,
...geleceğin Büyük Set Resifi için ne getireceğini öğrenmeye çalışacağız
Bu bölüm için, su altı ekiplerimizden biri güneydeki Lady Elliot Adası'na gitti.
Burada, manta vatozları ölü derilerinden ve parazitlerinden kurtulmak için...
...kendilerini küçük temizlikçi balıklara bırakıyorlar.
Ekibin amacı ender görülen bir davranışı filme almak.
Temizlikçi balıklardan birinin kuralları çiğneyerek,
...manta vatozunu ısırdığı an.
Bu davranışı filme alabilmek için, ekip,
...deniz biyoloğu Dr. Kathy Townsend ile birlikte hareket ediyor.
Manta vatozları dalgıçları arar ve onlarla zaman geçirir.
Bu durum onları su altında birlikte olabileceğiniz muhteşem canlılar yapar.
Manta vatozları meraklı oldukları kadar kolayca kokutulabilen hayvanlardır.
Kameraman, Mike Pitts için göze batmamaya çalışmak büyük bir mücadele.
Kocaman kameralar ve ışıklar sayesinde bu iş o kadar da kolay değil.
Son isteyeceğiniz şey, manta vatozlarını engellemektir.
Eğer kendilerini rahatsız hissederlerse, yüzüp gözden kaybolabilirler.
Olabildiğince zemine yakın durmaya çalıştım.
Yani resifle uyum içinde olmaya çalıyordum.
Ancak zaman geçtikçe, manta vatozunun gittikçe yaklaştığını fark ettim.
Çok yakınımdan geçip gittiğini hissedebiliyordum.
Çekimin dördüncü gününde, güzellik merkezinin çekimini yapmak üzereyken
...hiç beklemediğimiz bir durumla karşı karşıya kaldık.
Dalış bitmek üzereydi, ve 58 dakikadır hiç bir şey görememiştik,
...ve sonra bir çifti fark ettim.
Kathy'nin bir anda uzaklaştığını gördüm ve takip ettim.
Uzakta bir dişi ve bir erkek gördüm.
Erkek, dişiyi nereye giderse gitsin takip ediyordu.
Kathy çok heyecanlanmıştı.
Daha önce su altında böyle bir davranış görmemiştim.
Bir dişinin birkaç erkek tarafından takip edildiği flörtleşme şekli görmüştüm...
...ancak bu biraz farklıydı.
İkisinin arasında geçenlerin gerçekten eşi benzeri yoktu.
Erkek dişiyi etkilemeye çalışıyordu ancak çok sıra dışı bir yöntemdi.
Baş kısmını kullanıp, dişinin sırtına küçük dokunuşlarda bulunuyordu.
Belli ki şöyle söyleyerek etkilemeye çalıyordu,
"Nasıl söylesem bilemiyorum. Tapıyorum sana. Hastayım."
Ancak dişi ise erkeğin ona gösterdiği bu ilgiye karşın...
...pek etkilenmişe benzemiyordu.
Dişi bir anda yukarı doğru yüzerek, erkeği başından savdı.
Ve "Ben seni arkadaş olarak görüyorum." dedi.
Sonra dişi tekrar aşağıya doğru yüzdü.
Kathy'nin tepkisini gördüğümde çok özel bir durumla karşılaştığımızı anladım.
Çok heyecanlıydı, içi içine sığmıyordu.
Böyle bir durumla karşılaşmak için çok uzun süre bekleyebilirsiniz.
Çok ender görülen bir olay.
Kuzeyde ise, başka bir ekip çok özel bir hayvanı...
...filme almak için yolculuk yapıyordu.
Kışın, bayağı minke balinaları birkaç haftalığına resife gelirler.
Vahşi yaşam kameramanı, Dean Miller, 15 yıldır bu balinaları filme alıyor.
Suyun içine atlayıp, yedi tonluk, yedi metrelik devasa bir hayvanın...
...karanlığın içinden gelişini görmek biraz sinir bozucu olabiliyor.
Gelenin bir balina olduğunu,
...keskin dişli bir yaratık olmadığını görmeyi umuyorsunuz.
Her hayvan farklı şekillerde davranış gösteriyor...
...ve bazen bu durum biraz zorlayıcı olabiliyor.
Ancak yıllar geçtikçe, Dean, minkeleri filme almak için birkaç yöntem geliştirmiş.
Bir bakıma, işler bazen kedi fare oyununa dönüşebiliyor.
İlgilenmediğiniz zaman, dibinizde bitiriveriyorlar.
Uzaktan bir balinanın yaklaştığını görürsem,
...ve bunun yeterli güzellikte olacağını biliyorsam,
...beklemeye başlıyorum ve kameramı sağa sola hareket ettiriyorum.
Kameradan yansıyan ışıkları gören balina bana doğru yaklaşıyor.
Aramızda beş, altı metre kaldığını düşündüğümde,
...arkamı dönüp, günün en güzel çekimini yapıyorum.
Size doğru gizlice yaklaşıyorlar.
Bir zaman sonra, aranızda güven oluştukça, her defasında daha da yakınlaşmaya ve...
...daha iyi görebilmeye çalışıyorlar.
Bir başka yöntem olarak, şarkı söylemeye çalışıyorum.
Bazen suyun içinde yedi, sekiz saat kalıp, sadece iki kere karşılaşabilirsiniz.
Ve bu gerçekleştiğinde ise, aklınızı başınızdan alırlar.
Çok büyük hayvanlarla çalışıyorsunuz.
Demek istediğim, size doğru gelen minibüs büyüklüğünde bir hayvan.
Gün sonunda sudan çıkıp, kocaman bir gülümsemeyle etrafa bakınırsınız.
Biraz önce suyun içinden gün batımını izledim.
Bir balina neredeyse bana dokunuyordu, ki bu hiç iyi bir şey değil.
Su altı ekiplerimiz, bu muhteşem etkileşimlerle ödüllendirilirken,
...ben de Heron Adası'nda en sevdiğim canlıyla karşılaşma fırsatına eriştim.
Anous kuşları.
Kuşların bu sakin tavırları ve yuvalarına olan bağlılıkları,
...onları rahatsız etmeden çekim yapmak zorunda olduğumuz anlamına geliyordu.
Yuvalarını terk etmeden.
Merhaba.
Ancak, kameramanımız, Mike Pitts, üç hafta sonra...
...kuş yavrularının yumurtadan çıkışlarını filme almak için geri döndüğünde,
...adada felaket gerçekleşti.
Ertesi sabah, Mike, benim filme aldığım yerlerin...
...fırtına yüzünden yerle bir olduğunu gördü.
Burası mahvolmuş, savaş alanı gibi.
Cennet gibi bir tropik ada düşlüyorsunuz,
...ancak karşılaştığınız şey sadece gerçekler.
Kayıtta mısın hala?
Pek çok ağacın devrildiğini görebilirsiniz.
Tabii onlarla birlikte, kuşların ve yuvalarının.
Yumurtalar param parça olmuş, kuşlar ölmüş.
Hayatta kalan kuşlar ise,
...ağaç gövdeleri ve dallarında orman zemininde ailelerinin gelmesini...
...ve onlara ihtiyaç duydukları yiyecekleri getirmelerini umuyorlar.
Ancak birçok ağaç devrildiğinden dolayı, aileler yavrularını bulmakta zorlanıyor.
Böyle bir olayla karşılaşmak gerçekten çok üzücü.
Daha önce böylesine güçlü bir fırtınanın neler yapabileceğini görmemiştim.
Doğal olarak, duygularınıza yenik düşüyorsunuz.
Hayatta kalan hayvanların yuvalarında oturup,
...yumurtalarını ya da yavrularını koruduklarını görüyorsunuz.
Zorluklarla başa çıkma yetenekleri gerçekten muhteşem.
Hayatın akışını takip ederek,
...resife tüm açılardan bakma fırsatı elde ediyorsunuz.
Biz olanları kayıt altına almak için oradaydık,
...ve bur durum Büyük Set Resifi'nin hikayelerinden sadece birisi.
Çeviri: Ali GÖL twitter: aligol1729